Trump begrijpen? Dat is precies het probleem
Waarom rationaliteit faalt, normalisering gevaarlijk is en Europa volwassen moet worden
Veel analyses van Donald Trump blijven steken in rationaliteit. Wat bedoelt hij? Wat is zijn strategie? Wat betekent deze uitspraak voor beleid? Het is een begrijpelijke reflex, en juist daarom zo riskant. Want wie Trump blijft benaderen met de gebruikelijke politieke bril, ziet niet alleen het patroon over het hoofd, maar onderschat ook wat hier op het spel staat: onze veiligheid en welvaart zoals we die tot nu toe hebben gekend.
De afgelopen weken vielen voor mij drie stemmen op die elk vanuit een andere invalshoek hetzelfde blootleggen: George T. Conway III, Robert Kagan en Joris Luyendijk. Samen laten zij zien waarom de gangbare duiding ons op het verkeerde been zet – en hoezeer we daarmee onderschatten wat hier op het spel staat voor onze veiligheid en welvaart.
Waarom rationaliteit hier niet werkt
Conway (Republikeins jurist en conservatief denker) maakt een punt dat nog steeds slecht wordt begrepen: bij een uitgesproken narcistische structuur is realiteit geen gedeelde bodem, maar een bedreiging. Zolang feiten, instituties en verkiezingen macht bevestigen, worden ze gerespecteerd. Zodra ze die macht ondermijnen, worden ze aangevallen, verdraaid of gedelegitimeerd.
Dat heeft een fundamentele consequentie. Verlies is geen normale politieke gebeurtenis, maar een existentiële crisis. Toegeven, relativeren of aftreden zijn dan geen opties. Dat betekent overigens niet dat er nooit wordt teruggekrabbeld of tijdelijk wordt ingebonden – dat gebeurt wel degelijk. Maar niet vanuit erkenning of zelfcorrectie. Het is tactisch meebewegen, geen innerlijk toegeven. De realiteit wordt niet aanvaard, maar omzeild.
Wie dit psychologische mechanisme niet meeneemt, blijft het proces lezen als gewone machtsstrijd, terwijl het in wezen gaat om systematische vervorming van werkelijkheid.
Daarom werkt rationele analyse hier averechts. Ze normaliseert gedrag dat niet normaal is. En precies daardoor schuift de aandacht ongemerkt door naar het volgende stadium.
Normalisering is geen bijzaak, maar het kantelpunt
Kagan (conservatief historicus uit de Republikeinse traditie) waarschuwt al langer dat democratieën zelden in één klap instorten. Ze verschuiven stap voor stap. Door normoverschrijdingen die telkens nét acceptabel lijken. Door grenzen die iets verder opschuiven, zonder dat er één moment is waarop iedereen zegt: tot hier en niet verder.
Het gevaar zit niet in die ene spectaculaire misstap, maar in het langzaam wennen. In het proces waarin wat gisteren ondenkbaar was, vandaag bespreekbaar wordt en morgen uitvoerbaar. Zodra dat punt is bereikt, blijkt terugdraaien veel moeilijker dan gedacht.
Het verontrustende is daarom niet alleen wat er al is gebeurd, maar wat logisch volgt. Als verlies onverdraaglijk is, wordt alles ingezet om dat verlies te voorkomen. Twijfel zaaien over verkiezingen. Juridische blokkades. Het creëren van chaos om uitzonderingsmaatregelen te rechtvaardigen.
In dat licht zijn de tussentijdse verkiezingen van 2026 geen gewoon democratisch moment. Ze vormen een breekpunt. Wie ze blijft benaderen als reguliere politieke competitie, herhaalt een denkfout die eerdere democratieën duur is komen te staan.
Het probleem is niet alleen Trump, maar onze reactie
Hier raakt Luyendijk (journalist en essayist die macht systemisch benadert) een gevoelige snaar. Zolang we gefixeerd blijven op het dagelijkse spektakel rond de aandachtszieke Trump, bouwen we geen eigen tegenkracht. Dan blijven we hangen in praten, pappen en nathouden, in plaats van de nieuwe realiteit onder ogen te zien en ernaar te handelen.
Door steeds te reageren op zijn woorden en wendingen, bewegen we mee met zijn tempo en zijn agenda. Dat houdt ons bezig, maar niet effectief. Het maskeert de kernvraag: wat vraagt deze tijd van ons, los van de persoon die het luidst roept?
Luyendijks punt is ongemakkelijk maar helder: wakker worden is niet genoeg. De werkelijkheid vraagt om handelen op een ander niveau dan we gewend zijn.
Wat dan wel?
De uitweg zit niet in harder roepen of in eindeloze analyse, maar in een dubbele beweging.
Aan de voorkant vraagt dit om psychologisch volwassen handelen. Wie ervaring heeft met narcistische dynamieken weet: frontale confrontatie werkt zelden. Net als bij een klein kind dat hunkert naar aandacht, vergroot openlijke strijd vaak juist het gedrag. Tegelijk ondermijnt toegeven de grens. Het vraagt een subtiel spel: niet voeden waar dat escaleert, wel begrenzen waar dat nodig is. Empathisch in toon, helder in grens.
Achter de schermen ligt de echte prioriteit: versneld werken aan zelfstandigheid. Economisch, technologisch, militair en institutioneel. Maar de ongemakkelijke vraag is of die urgentie werkelijk wordt gevoeld. In een welvarend en relatief comfortabel Europa is het verleidelijk te denken dat deze fase tijdelijk is. Dat we door kunnen gaan met het leven alsof het wel zal overwaaien. Dat boezemt weinig vertrouwen in.
De vraag is niet of Trump tijdelijk is. De vraag is of wij bereid zijn nú al offers te brengen voor autonomie, voordat de nood onontkoombaar wordt. Zoals Mark Carneyin Davos scherp verwoordde: autonomie vraagt offers, en leiderschap betekent die offers eerlijk benoemen en verdelen.
Een bredere spiegel
In mijn eigen werk zie ik dagelijks hoe moeilijk echte koerswijziging is zolang de nood niet echt wordt gevoeld. Mensen kunnen lang doorgaan, zelfs als diep van binnen iets niet klopt. Het ego bewaart de status quo. Hoe sterker het ego, hoe groter de weerstand tegen verandering. Beweging ontstaat vaak pas wanneer het niet langer gaat – wanneer het lijf protesteert, het leven vastloopt, of de façade instort.
Dat stemt niet hoopvol als je het vertaalt naar samenlevingen. Misschien moeten we eerst door een existentieel dal voordat het roer werkelijk omgaat. Misschien is dat de tragiek – en tegelijk het mogelijke keerpunt.
In die zin is Trump misschien ook een zegen. Niet omdat hij iets goeds brengt, maar omdat hij zichtbaar maakt wat anders nog langer onder de oppervlakte was gebleven. Zijn gedrag is zo extreem dat het patronen blootlegt die normaal pas veel later worden herkend. De film Nuremberg (2025) laat precies dat zien: geschiedenis herhaalt zich zelden letterlijk, maar vaak psychologisch.
Trump is geen incident. Hij is een symptoom én een versneller. Wie dat niet onder ogen ziet, blijft reageren in plaats van handelen. En precies dat maakt deze periode zo gevaarlijk.
ps. Reageren kan ook op Linkedin