Voorbij de woorden
Als inzicht geen ervaring wordt — deel 3 van 3
In de blubber staan, zonder grond onder haar voeten. Zo beschrijft ze het. Bij de vorige sessie viel er een beschermlaag af die lang dienst had gedaan, en wat daaronder ligt is kwetsbaarder, minder gewend aan het daglicht. Ze kan benoemen wat er gebeurt. Ze begrijpt het zelfs. En toch schiet haar lichaam vol paniek zodra ze iets wil beginnen. Een taak oppakken, iets nieuws starten, zelfs iets waar ze naar uitkijkt. De mind wil door, het lijf houdt de rem erop.
“Ik weet niet hoe ik verder moet.”
Eerst het hoofd meenemen
Bij veel mensen zou ik hier vrij snel naar het lichaam gaan. Bij haar niet meteen. Haar systeem is scherp en snel, gewend om overal grip op te krijgen, en dat is niet toevallig zo geworden. Een mind die zo actief is heeft daar ooit een reden voor gehad.
Ik leg in alle rust uit waar ze in het proces zit. Het is als een ui die je afpelt: elke laag die eraf gaat brengt je bij de volgende, en die is op zijn beurt weer kwetsbaar en onwennig, nog niet gevormd. Er is geen moment waarop het klaar is en alle lagen tegelijk weg zijn. De mind vindt dat lastig te verdragen, want die wil een eindpunt. Het lijf werkt niet zo.
Ik vertel haar ook over wat er verderop in dit proces gebeurt: een punt waarop het voelt alsof je failliet gaat, alsof je alles moet loslaten. Het ego vindt dat niets, het denkt: wacht even, waar ben je mee bezig. Maar naarmate de mind minder grip heeft, kan er iets nieuws ontstaan. Ik ken dat zelf ook, en het is het lastigste deel om iemand in te begeleiden: iemand moet alles laten gaan, en dat voelt vaak klote. Maar het hoort bij het proces, net als de vrije val die loslaten voor haar systeem nu eenmaal is zolang ze het nog niet volledig begrijpt.
Op een gegeven moment zegt ze: “Wat helpt is dat ik nu begrijp waar ik zit. Dan hoef ik die druk niet op mezelf te leggen.” Dat is het moment waarop haar hoofd voldoende gerustgesteld is om de teugels te laten vieren.
De hotspot
Vanaf hier verschuift het werk. Brainspotting zoekt naar plekken in het lichaam en het gezichtsveld waar oude, onverwerkte spanning zich heeft vastgezet. Spanning die onbewust is blijven hangen en nog altijd doorwerkt in het nu. Praten raakt dat zelden, het lichaam wel. We schakelen over: muziek aan, een koptelefoon, de vraag waar ze het nu het sterkst voelt.
Onder in haar rug, links. Een cijfer: negen van de tien.
Bij zo’n hoge intensiteit ga ik er niet recht op af. Eerst zoek ik een tegenhanger, een plek in haar lijf die juist rust of grond geeft, zodat we straks kunnen pendelen tussen de plek waar het heftig is en de plek waar het draaglijk is, en ze altijd een weg terug heeft. Pas daarna zoek ik de precieze plek zelf, met een pointer die ik langzaam door haar gezichtsveld beweeg. Is het hier meer, daar minder. Geen duiding, geen vraag naar wat het kan betekenen. Alleen waar het het sterkst zit.
Ze vindt de plek. Dan wordt het stil.
Wat er gebeurt zonder woorden
Er wordt weinig gezegd, maar er gebeurt veel. Lange stiltes. Haar vingers beginnen te tintelen. Haar rug beweegt, alsof er iets loskomt dat niet via taal gaat. Op een gegeven moment een boer, en het verbaast me altijd weer hoe letterlijk een lichaam zich van iets ontdoet. Zelf zeg ik zo min mogelijk, soms alleen dat ze erbij mag blijven, of dat het goed is dat dit gebeurt.
Het gaat niet in een rechte lijn naar beneden. Negen, dan zeven, dan een golf terug naar iets heftigers, en weer terug. Zo werkt het meestal: de golven worden geleidelijk kleiner, tot er aan het eind een soort leegte overblijft. Niet uitgeput. Klaar. Ergens in dat proces noemt ze het oordeel van haar vader over kunst, dat je er geen geld mee verdient. Een lerares die ooit een tekening afkeurde. Oud spul, van ver terug.
Na een halfuur: twee.
Waarom hier zo weinig hoeft
De pointer zelf is maar een hulpmiddel, een manier om een plek te vinden en vast te houden. Wat het mogelijk maakt dat ze durft los te laten wat haar lichaam jarenlang heeft vastgehouden, is dat ze voelt dat ze bij mij veilig is: ze hoeft niets te presteren of uit te leggen, ze mag er zijn met wat er is.
Denken helpt hier niet minder, het helpt ergens anders. Dat gebeurde eerder, toen we haar hoofd meenamen zodat het kon vertrouwen. Hier, in de stilte, is iets anders aan het werk. Het lichaam beweegt eerst, en pas later, soms veel later, komt er een woord bij dat past bij wat er al is gebeurd.
De cirkel rond
Aan het eind brengen we het terug naar waar het begon: het moment waarop ze op slot ging bij het idee om iets nieuws te beginnen. Ik vraag of het gevoel dat daarbij hoort van nu is, of oud.
“Die is oud.”
En dan: “Ik heb nu een keus. Om mee te gaan in die gedachte en overtuiging, of niet.”
Geen verhaal meer nodig om dat te weten. Alleen het feit dat er, op dit moment, een keuze is die er eerder niet leek te zijn.
De volgende dag stuurt ze een bericht. Ze noemt het een ontdekking: het gevoel dat alles nu met elkaar verbonden is, iets wat ze eerder nooit als één geheel kon zien.
Diezelfde dag wordt ze getest. Ze moet haar zoon iets vertellen wat niet gaat zoals hij verwacht, iets kleins, een fiets die niet is opgeladen. Ze haalt adem, pakt rust en vertelt het. Hij is even geïrriteerd. Zij blijft bij zichzelf. Daarna is er rust in het contact tussen hen.
Geen grote gebeurtenis. Maar het is wel het bewijs dat er iets is verschoven op de plek waar het moest verschuiven.
Over deze reeks
Drie sessies, drie lagen. In de eerste blog gaat het om het onderscheid zelf leren voelen: denken zit altijd in het verleden of de toekomst, voelen zit in het lichaam, in het nu. Dat is het instrument.
In de tweede wordt dat instrument gebruikt om ergens te komen. Door bij een lichamelijke sensatie te blijven, zonder het antwoord uit het hoofd te halen, ontstaat er ruimte voor een beeld dat zich niet laat bedenken. Een leeftijd, een scène, iets dat verrast en zich toch meteen waar voelt.
In de derde gaat het onder dat niveau. Er vormt zich geen beeld meer, geen scène. Wat overblijft is een lichamelijk proces zonder verhaal: spanning die zich ontlaadt van vóór er woorden voor waren.
Die volgorde volgt uit afstemming: aanvoelen wat iemands systeem op dat moment kan dragen, en niet verder gaan dan dat. Dat is het verschil tussen een sessie die wel oké is, en een sessie die werkelijk iets verandert.