Mensen komen zelden bij me met hun jeugd. Ze komen met wat er nu speelt. Een ex aan wie ze na jaren nog dagelijks denken. Een week waarin ze ontregeld zijn zonder te weten waarom. Een moeder bij wie ze na één bezoek weer klein worden en zich aanpassen. Wat dat met hun jeugd te maken heeft, zien ze vaak niet, of maar ten dele.
De reactie die je hebt op wat nu speelt is meestal veel ouder dan de aanleiding. De paniek, de schaamte of de woede horen bij iets van lang geleden. Alleen voelt het alsof het nú gebeurt. Heden en verleden zitten aan elkaar geknoopt en dat merken we meestal niet. Daardoor projecteren we ook veel op de ander, zonder het door te hebben.
Bovendien heeft een patroon zelden één oorzaak. Zo kan een ex hetzelfde gemis raken als een vader die er nooit echt was, terwijl dat gemis weer samenhangt met hoe je als kind hebt geleerd voor je moeder te zorgen. Wie één van die lagen heeft aangekeken en denkt dat hij klaar is, komt bij de eerstvolgende tegenslag erachter dat er nog meer af te pellen valt.
De ingang om die knoop te ontwarren zit in je lijf. Weten waar een patroon vandaan komt verandert weinig. Je hoofd kan erover nadenken, maar denken gaat over vroeger of over straks. Wat er oud is aan je reactie voel je in je lijf en voelen kan alleen nu. Zolang je erover blijft nadenken, blijven hoofd en lijf van elkaar gescheiden: wat ik afgescheidenheid noem. Als je voelt wat er in je lijf gebeurt, merk je hoe heden en verleden aan elkaar vastzitten. En als je daar doorheen voelt, voorbij de angst om te voelen, kan de knoop loskomen.
Ik zie werken met mensen als een puzzel die we samen ontwarren. Mijn snelle, analytische hoofd kan daar zijn creativiteit in kwijt. Maar het eigenlijke werk gebeurt onder de woorden. Volgen wat zich aandient, kan ik alleen als ik zelf aanwezig ben en voel wat er bij de ander en tussen ons gebeurt. Dat noem ik afstemmen en zo houdt dit werk ook mij in het nu. Het paradoxale is dat het ontwarren zo sneller gaat dan wanneer ik met een vooropgezet plan werk. We werken steeds met wat iemands systeem op dat moment aankan. Het gaat dan zo snel als het kan.
Hanna kwam bij me met jaren innerlijk werk achter zich: coaching, opleidingen, boeken. Ze kon haar jeugd in vaktermen beschrijven, en schoot toch steeds weer in dezelfde patronen. Nog meer weten hielp haar niet verder. Haar behoefte in de coachsessies was: minder verklaren, meer doorvoelen. In de sessies kwamen haar moeder, haar vader en een man die ze niet los kon laten één voor één aan bod, telkens via iets wat recent of op dat moment speelde. Gaandeweg voelde ze steeds scherper hoe haar heden aan haar verleden vastzat, en hoe de lagen in elkaar grepen. Haar verhaal laat zien hoe het ontwarren van zo’n knoop zich ontvouwt.
“Ik praat haar taal”
Bij Hanna begint het bij haar moeder. Niet bij een verhaal over haar moeder, maar bij wat er in haar lijf gebeurt.
We beginnen, zoals elke sessie, met een korte meditatie: de berg in jou. Je zit stevig als een berg, en lichamelijke sensaties, gevoelens en gedachten komen en gaan zonder dat ze je meesleuren. Daarna vraag ik wat ze in haar lichaam voelt, zo feitelijk mogelijk, als een wetenschapper, zonder interpretatie of analyse. Spanning in haar keel. Een stijve onderrug. “Het lijkt alsof ik me tot hier oké voel, aanwezig voel en de onderkant niet voel.” Als ze daarbij blijft, komt er een druk omhoog, door haar keel naar haar neus. Verdriet. Ik nodig haar uit erbij te blijven, in en uit te ademen en het helemaal welkom te heten. Het voelt alsof ze de doos van Pandora opent, met alle boosheid en verdriet die ze heeft onderdrukt. Ik zeg dat het er nu mag zijn. Het blijft lang stil. Dan zegt ze dat het oud is, en ik vraag of ze dat kan voelen. “Heel oud, heel donker. Het lijkt gewoon terug te gaan naar toen ik een klein meisje was.” Ik nodig haar uit om zich met dat meisje te verbinden.
Ze ziet zichzelf op een bank in een kale kamer, kijkend naar haar moeder. “Het lijkt alsof ik niet mag praten. Ja, ik mag wel praten, maar niet praten zoals ik praat. (...) Ik praat haar taal. Ik doe haar na. Ben alleen maar met haar bezig.”
Als ik vraag hoe dat is, zo klein en helemaal afhankelijk van haar moeder, zegt ze: “Zij is niet gelukkig, dus ik moet voor haar zorgen. Anders gaat het niet goed. En ik voel die stress. (...) Ik kan niet voelen daardoor.”
Dit is wat ik versmelten noem. Hanna’s moeder was ongelukkig en met zichzelf bezig en ze had haar dochter nodig. Een kind dat volledig afhankelijk is van zo’n moeder stemt zich op haar af. Het neemt haar taal over, haar blik, haar stemming en gaat voor haar zorgen, want als het met moeder goed gaat, is het kind veilig. Het vergeet zichzelf, het verlaat zichzelf, zodat het met haar goed gaat. Voor een eigen gevoel is geen ruimte.
Ik vraag Hanna wat dat meisje, haar innerlijk kind, nodig heeft. Eerst komen er woorden: dat ze veilig is, dat ze belangrijk is. Ik vraag door, want bij een kind dat zo klein is, doen woorden minder dan wat het in zijn lijf voelt. Dan zegt ze het zelf: “Ook knuffelen.” Daar kom je bijna altijd op uit als je onder de woorden kijkt.
Ik stel voor dat ze haar armen gekruist om zichzelf heen slaat en zichzelf streelt. Door die gekruiste armen voelt het voor haar systeem alsof iemand anders haar vasthoudt. Ze houdt zichzelf vast, en tegelijk het meisje van toen. Als je in het gevoel van vroeger zit, zijn die twee voor je systeem één.
In mijn sessies werkt die knuffel eigenlijk altijd regulerend: de spanning zakt en het lijf laat iets los.
Ze blijft een tijd stil. Dan: “M’n rug voelt beter. Ongelooflijk.”
Een kind dat spanning niet kan ontladen, omdat niemand het vasthoudt en kalmeert, blijft met die spanning zitten. Die spanning zet zich als bevroren energie vast in het lijf. Vroeg of laat speelt ze op, soms met lichamelijke klachten. Vaak ook doordat je je van je lijf afsplitst: je denken neemt het over, je schiet uit het nu en je negeert wat je lijf je laat voelen, ook de klachten. Dat is de afgescheidenheid tussen hoofd en lijf. Door het lijf met een zelfknuffel alsnog te geven wat het vroeger zo gemist heeft, kan het zich veilig genoeg voelen om de spanning te ontladen. Dat is zelfheling, en daarmee traumaheling.
Daarna ziet ze wat het haar heeft gekost. “Dat ik mezelf zo lang in de steek gelaten heb. (...) Ja, ik was er wel, maar ik was er niet. Altijd daarbuiten. Naar buiten gericht. Altijd naar anderen zoeken.” Op haar intakeformulier had ze over haar schooltijd al geschreven: “vastklampen aan dominante types” en over vriendschappen: “ook symbiose, hartsvriendinnen”. Wat bij haar moeder begon, werd de manier waarop ze contact maakte.
Na de sessie haalt ze meteen de loopband uit de doos die er al twee weken stond. “Vaak plof ik na coaching op de bank, nu niet, en dat is een goed teken. Ik kwam uit die freeze,” mailt ze. De dagen daarna staat ze er twee keer per dag op. “Ik gilde het uit op die loopband. (...) En alsof ik weer mocht leven.” Wat vastzat, stroomt weer.
“Hij zit er, maar hij is er niet”
Een paar weken later komt haar vader naar voren. Hij werkte vaak in het buitenland toen ze klein was, en overleed jaren geleden plotseling. Ze heeft over hem gedroomd en moest erom giechelen. “Volgens mij was het mijn prins. Maar hij verdween steeds.”
Wat haar die dag bezighoudt, is iets anders. Ze ligt de laatste tijd veel op de bank en voelt zich soms “als een blok”. Als ik vraag waar ze dat voelt, noemt ze meteen haar onderrug. Zwaar, somber. Ik vraag of ze dit gevoel kent, en of ze het antwoord niet uit haar hoofd wil laten komen. “Dit heeft echt met mijn vader te maken. (...) Mijn vader zit bij mij op een bank nu. (...) Het is niet van mij, maar ik heb het wel.”
Wat mensen aan de achterkant van hun lijf voelen, komt in mijn ervaring vaak van de generaties voor hen. Veel begeleiders die met familieopstellingen werken, zien hetzelfde. Een kind resoneert mee met de staat van zijn ouder. Dat is een natuurlijke neiging om verbinding te maken, en voor een klein kind is verbinding een kwestie van overleven. Een ouder die zelf somber is of vastzit in onverwerkte pijn, heeft vaak weinig ruimte om op zijn kind af te stemmen. De afstemming loopt dan vooral één kant op: het kind stemt zich af op de ouder, de ouder niet op het kind. Zo neemt het kind de zwaarte in zijn lijf op, en draagt het die soms nog jaren mee.
Dan ziet ze zichzelf, heel klein, aan zijn voeten. Ze kijkt naar hem omhoog. “Het lijkt alsof ik die zwaarte wil wegnemen.” Hij kijkt niet naar haar, alleen maar vooruit. “Ik word niet opgepakt.” Ze ziet het meisje op en neer wippen en aan zijn voeten trekken. “Aandacht, aandacht, aandacht.” Een clownshow, noemt ze het, en ze herkent het: “Meteen weer inzoomen op een ander. Daar ben ik heel goed in.”
De zwaarte die ze bij hem voelt, kent ze ook van zichzelf. Vorig jaar zat ze zelf in zo’n donkere periode, zonder uitzicht. Als kind kende ze dat gevoel niet van binnenuit, “maar ik heb het wel gevoeld, wat hij heeft gevoeld.” Hij was niet alleen vaak weg. Als hij er was, was hij er ook niet. “Ja, hij zit er, maar hij is er niet.”
Ze voelt zich een wees. “Er is helemaal niks.” Bijna in dezelfde adem: “Nu begrijp ik waarom ik alle leegtes opvulde.”Jarenlang zat ze nooit op de bank, ze was altijd bezig. Nu ligt ze er wel, en voelt ze hoe ze vastzit, “alsof ik niet vooruit kan. (...) Dus ik blijf daar.” En dan: “Daarom zit ik op die bank. Ik snap hem nu.”
Hoe langer ze naar haar vader kijkt, hoe meer hij verandert. “Hij verandert nu ook echt in een soort van plasticpop. (...) Hij zit heel statisch zo vooruit te kijken.” Het meisje blijft trekken. “Reactie, reactie. Maar ik krijg geen reactie.” “Ik snap nu ook waarom ik zo slecht tegen negeren kan.”
Dan wordt het lang stil. Ik laat die stilte staan. “Het is er gewoon echt niet. (...) Dit is het. Dit is wat je kreeg.”
Het beeld dat ze haar hele leven bij zich droeg, verdwijnt. “De fantasie is weg uit m’n hoofd van de prins. Dat is geen prins, hè? (...) Zoveel hoop en zoveel illusie.” In haar hoofd was hij in het buitenland en kwam hij terug om haar helemaal te knuffelen en de hele tijd met haar bezig te zijn. Ik zeg haar dat dat idealiseren toen nodig was, om te overleven.
Ik vraag hoe het voelt, zo’n afwezige vader te hebben. “Ik heb het heel lang ontkend.” Ze probeert het verdriet te voelen. “Ik kan daar niet bij.” Als kind had ze vooral hoop, zegt ze.
Op zo’n moment vertraag ik. Ik laat stiltes vallen, houd de spanning samen met haar uit en blijf erbij, zonder iets op te lossen. Ik zeg dat wat ze nu voelt vaak is wat ze toen ook voelde. “Ik weet het dus niet, Lars.” Vertrouw er maar op, zeg ik. Dan komt het: “Dat hopeloze. Echt gadverdamme.” Ik nodig haar uit om ernaartoe te gaan. Dat hopeloze moet er toen ook zijn geweest. Ook dat is oud. Na een stilte: “Wat ik wil bestaat niet. (...) Vandaar die pop. Dat is nep.”
Ze merkt dat ze het als volwassene nog steeds wegstopt. Ik spiegel dat er iets in haar is dat het nog wegduwt, en dat dat helemaal oké is. Ik hoef niets te forceren. Weer blijft het stil. Dan: “Een heel hartverscheurend verdriet. Omdat hij mij niet kon geven wat ik wilde. Daarom sneed ik het af.”
Als ik vraag wat het kleine meisje nodig heeft, zegt ze: spel, liefde, aanraking. Ze slaat opnieuw haar armen om zichzelf heen. Nu ziet ze haar vader zoals ze hem had gewild. Hij pakt haar op, lacht naar haar, kijkt haar aan, maakt gekke geluiden.
Er komt een twijfel boven die haar jeugd heeft gekleurd. Ook haar moeder is in dit beeld nergens te bekennen, terwijl ze toch in huis moet zijn. “Daarom had ik altijd het gevoel dat ik me niet aan moest stellen. Want ik had toch ouders. (...) Dus ik dacht dat ik gek was.” Ze waren er en tegelijk waren ze er niet. Voor een kind is dat angstaanjagend, zegt ze, en nu begrijpt ze waarom ze altijd zo bang is geweest.
Er opent iets. “Een heel donker zwart blok waar ik tegenaan zat. Ik was gewoon aan het vechten d’rtegen.” Ze kan het houden, zonder overspoeld te raken. “Ik dacht echt dat je onzin zat te praten. Ik ga echt niet huilen. (...) En meteen die plek op mijn rug weg. Hoe is het mogelijk?” Aan het eind van de sessie heeft ze zin om te dansen, voor het eerst in lange tijd.
Veel mensen hebben één ouder gekend die niet beschikbaar was, vaak de vader, soms de moeder. In mijn praktijk zie ik dat de gevolgen dan meestal veel kleiner zijn, omdat de andere ouder je wel ontvangt en ziet, en je daarmee veiligheid geeft. Bij Hanna waren beide ouders, elk op hun eigen manier, niet of minder beschikbaar. Dat zie ik bij een groot deel van mijn cliënten. Dan is er niemand bij wie je kunt landen.
Diezelfde middag krijgt ze een bericht van de oude buurvrouw van haar vader: er komt nog post voor de familie. Ze rijdt erheen en staat na jaren weer in zijn huis. Later mailt ze me erover: “Toch voelde de sfeer nog hetzelfde, ik stond daar in dat huis, maar zonder al teveel zwaarte of emotie. Neutraal. Gewoon als mezelf, wie ik nu ben.” Over die post moet ze haar moeder bellen. In dezelfde mail schrijft ze dat ze haar, “enthousiast als ik ben”, vertelt over een nieuwe werktas, en hoe dat voelde: “verfrissend, van mij, zonder belemmering.” Tegen de moeder wier taal ze als kind overnam, praat ze nu haar eigen taal.
“Dat schreeuwen kon ik niet eerder”
Aan het eind van die sessie over haar vader zegt Hanna nog iets. Als ze vroeger thuis iets voelde, was het "enorme woede of boosheid". Die woede kent ze ook van haar ex. Nu ziet ze: "Maar dat had niks met hem te maken, dat had met mijn vader te maken." Helemaal niks is het nooit. Er speelde in die relatie ook echt iets, maar de lading en de uitvergroting zijn grotendeels oud. Drie weken later komt haar ex terug in de sessie. Al drie jaar denkt ze dagelijks aan hem. Het eindigde met een telefoontje waarin hij ophing, en sindsdien voelt ze zich gevangen. Boosheid heeft ze in die drie jaar geen moment gevoeld. Hanna is van de harmonie.
Ik nodig haar uit hem rechtstreeks aan te spreken, alsof hij tegenover haar zit. Wat hij deed, was niet oké, en daar mag ze boos over zijn. Het kost haar veel, het blijft lang stil. Dan komt de ingehouden boosheid los, eerst in zinnen die ze nooit tegen hem heeft gezegd, daarna in schreeuwen. “Dat schreeuwen kon ik niet eerder doen. (...) Ik denk ook niet dat ik het ooit alleen had gedaan.” Opgelucht voelt ze zich niet, eerder donker en leeg: “Want ik heb nog heel lang hoop gehad. Die heb ik niet meer.” Dan legt ze zelf een verband. “Wat net ook doorkwam, was ook mijn vader. (...) Misschien dat ik het daarom ook niet durfde uit te spreken.”
Boosheid die niet naar buiten mag, slaat naar binnen en wordt schuld, schaamte of somberheid. Ik noem dat de pijl naar binnen. Hoe dat werkt, en wat er gebeurt als zulke boosheid loskomt, beschreef ik eerder in De prijs van ingehouden boosheid. Bij Hanna werd de pijl naar binnen: zelfverloochening en een strenge innerlijke criticus. Kwam het toch naar buiten, de pijl naar buiten, dan schoot het eruit, zoals vroeger thuis in woede en schreeuwen. Wat ontbrak, was de plek ertussen: de berg uit de korte meditatie waarmee we elke sessie beginnen. Ik zei het haar zo: “Je kan alleen in de middenpositie van de berg uitkomen als beide kanten vrij zijn, beide kanten geleefd kunnen worden.”
De volgende dag mailt ze: “Heftige 24 uur geweest: tranen, woede, pijn. (...) Voel meer pit, vuur, zelfvertrouwen. Don’t mess with me.” Twee dagen later: “Het voelt alsof ik door echt boos te zijn geworden uit een symbiose/hypnose ben gekomen.” Zo bevrijdend!
“Ik heb altijd gedacht dat ik mijn moeder was”
Klaar, zou je denken. De boosheid is eruit, en ze voelt zich uit de symbiose.
Na een vergadering rijdt ze naar huis. Bij een rotonde ziet ze hem fietsen, voor het eerst in bijna vier jaar. “M’n hart zat in mijn keel. Ik wilde bijna volgen, hem achterna gaan om gewoon dag te zeggen.” En: “Het waren tranen, het was geen boosheid.”
Een paar dagen eerder kwam ze haar moeder tegen in de stad. Haar moeder wil mee naar binnen. Hanna zegt dat haar huis niet aan kant is. “Ik ben toch je moeder.” “Juist, daarom.” Even later zit haar moeder toch bij haar aan tafel, met een lang verhaal over haar eigen week, zonder één keer te vragen hoe het met Hanna gaat. “Op dat moment ga ik dus toch in die symbiose mee.”
Ze weet zelf wat eronder zit: dat haar vader en moeder er allebei niet waren. “Dat is de grootste pijn. Waarom ik hier ook zit. (...) Daar wil ik niet bij.” En over de man op de fiets: “Hij is alleen maar de spiegel.”
Ik stel voor de rotonde als ingang te nemen. Die is recent en daardoor makkelijker om in te komen dan een wond waar ze zelf niet bij wil. We werken met brainspotting, een methode die ik veel gebruik: met een aanwijsstok zoek ik de plek in haar blikveld waar de spanning in haar lijf het sterkst is, en daar blijft ze met haar aandacht. Ik zet het vaak in als er veel weerstand zit om ergens naartoe te gaan, of als de wond heel jong is, waarschijnlijk uit de tijd dat een kind nog geen woorden had. Ze plaatst zichzelf weer bij de rotonde. Haar buik is hard, haar adem zit hoog. “Daar breek ik.” Ik zeg dat ze erbij mag blijven, en haar ogen kan sluiten als het te veel wordt. Dan is het minutenlang stil. Ik zie en voel dat er van alles gebeurt in haar systeem, en ik blijf erbij, zonder woorden.
Ze krijgt weer lucht. Dan vertelt ze wat ze zag: ze stond achter een soort glas en riep steeds dat ze vrij was. “En dat ontroerde me enorm. Want ik voelde me helemaal niet vrij.” Ze voelt zich voor de gek gehouden, alsof ze als kind “meerdere kanten opgestuurd” is en niet meer wist wat waar was. Ik zeg dat ze vroeger geen keus had. Het was een manier om een beetje heel te blijven. Thuis was er maar één waarheid, en die volgde ze: “Want er is geen andere waarheid dan dat. Zover ben ik van mezelf vandaan gegaan.”
Ook de ex krijgt een plek. “Hij was mijn laatste hoop dat hij verandering zou brengen, terwijl ik wist dat hij dat niet kon.” Ik zeg dat we een gat in onszelf vaak via een ander proberen op te vullen. “Dat heb ik altijd gedaan.”
Ik vraag of er onder het verdriet ook boosheid zit, misschien gericht op iemand. Dan komt haar vader. “De wereld in te sturen. Dat doet de vader ook. Duw in je rug. Maar die heb ik niet gehad. (...) Dat is de motor, hè? Ik snap nu ook waarom ik zo vaak heb gewacht.” En even later: “Ik heb altijd gedacht dat ik mijn moeder was. En mijn vader was er niet.”
De meeste verbanden legt ze zelf. Haar moeder in wie ze opging, de duw in de rug die ze miste, het wachten, en de man op de fiets als spiegel van een oudere pijn. In een eerdere sessie zei ze al dat ze emotioneel onbereikbare mannen “tot in het kwadraat” aantrok. Dat ze die verbanden zelf legt, is cruciaal: een verband dat je zelf legt, beklijft. Elke keer dat ik invul wat ze zelf kan ontdekken, mist ze die kans. Wat ik wel toevoeg, is wat je van binnenuit moeilijk ziet: hoe die lagen in elkaar grijpen. Een vader kan een kind helpen los te komen van de moeder: hij is een tweede houvast en geeft het een duw in de rug, de wereld in. Hanna’s vader was er niet. Zo bleef ze versmolten met haar moeder en bleef ze wachten op een duw die niet kwam.
Twee dagen later mailt ze: “Doordat mensen gevoelsmatig minder in mijn zone staan, voel ik meer mijn eigen space, mijn ZIJN. (...) Ik ken dat niet echt.”
“Het is gewoon iets heel ouds”
Twee weken later vraagt ze om een extra sessie. Ze is al dagen ontregeld en weet niet waarom. Die ochtend heeft ze gemediteerd, maar in de berg komen lukte niet.
Een vriendin heeft haar enthousiast een nieuwe kans voorgelegd. Het weekend daarna is rozengeur en maneschijn. Ze ziet al een hele nieuwe toekomst voor zich, en voelt de opwinding van een jong meisje.
Ik vraag waar het nog goed was, en waar het begon te kantelen. Dat ligt vaak eerder dan je denkt. Ze loopt die dagen stap voor stap met me door, en vindt het bij een eerste kennismaking. “Er was iets vast niet helemaal.” Daarna neemt haar vriendin het over en laat haar achter tussen mensen die ze niet kent.
Als ze begint na te denken over waarom haar vriendin dat zo snel wilde, haal ik haar terug. Dat is de beschouwing, zeg ik. Het gaat erom wat er in je lijf gebeurt. Spanning in haar zonnevlecht, een oprisping. Ik vraag welk gevoel dat oproept, en of ze het antwoord niet uit haar hoofd laat komen. Na een stilte: verdriet. “Het is gewoon iets heel ouds. (...) Alsof het voor me bepaald wordt. Alsof ik dat kleine meisje ben. (...) Het gaat zo snel.” En: “Ik wil zelf kiezen.”
Ik nodig haar uit om naar het meisje te gaan. “Alleen,” zegt ze. Ze wil haar vastpakken. Ik zeg dat ze de tijd mag nemen: het hoofd wil snel, het lijf heeft tijd. Ik benoem wat ik bij het meisje voel: schrik, ontregeling, iets overweldigends. Dan blijft het lang stil.
“Zo, dat moest er even uit. (...) Al dagen. Al sinds zondag. Ik was niet te genieten. Maar ik wist niet dat dit het was.”
Later in de sessie ziet ze haar moeder haar hand loslaten. “En mij zo ergens parkeren, terwijl ik denk: wat doe je nou? Laat je me nou alleen?” Dan begrijpt ze waarom ze zich die zondag zo rot voelde. “Ik begreep er geen snars van. Ik dacht: ik ben niet goed aan het worden. (...) Dat is gewoon een signaal geweest.”
“Je bent getriggerd,” zeg ik. “Er is iets ouds geraakt van die soort overweldiging. Je bent ergens ingeduwd door het enthousiasme van de ander, en zij was niet op jou afgestemd.”
Getriggerd zijn is in mijn ervaring altijd oud. Je schiet uit je berg, je buik of je keel trekt samen, en die samentrekking is ten diepste een oude angstreactie. Dat wil niet zeggen dat er in het nu niets klopt. Haar vriendin drong echt aan. Maar het gedoe zit meestal in de uitvergroting: dagen niet te genieten, zonder te weten waarom. Wat er in het nu wél klopt en wat wijs is om te doen, weet je pas als de oude ontregeling is ontmanteld, je systeem tot rust is gekomen en je weer in de berg zit.
Ik nodig haar ook uit om het meisje te zeggen dat ze helemaal oké is. Ze zegt het. Gelooft het meisje haar? “Ja, ik kan alles tegen haar zeggen, maar ik geloof het zelf niet.” Als meisje nam ze alles van haar moeder aan, en die overtuigingen zitten er nog steeds. Hanna kan haar jeugd tot in de details uitleggen, maar weten hoe het zit, is maar de helft. Ik zei het haar eerder zo: “Die inzichten komen via het voelen, via de ervaring, en niet via het hoofd. Want anders wist je het al.”
Na het werk met het meisje, haar innerlijk kind, zit ze weer in de berg. Ik vraag wat de berg over die kans zegt. “Die is daar heel neutraal. (...) Niet goed en niet slecht. (...) Jeetje, wat een verschil.” Een week eerder was het rozengeur en maneschijn. Wat ze in de berg ook voelt, komt uit haarzelf: “dat ik wat ik nu doe echt niet meer zo leuk vind.” Haar vriendin duwde, en die duw raakte iets ouds. Tegelijk bracht hij iets van nu boven: ze is toe aan verandering.
Waarom volgen sneller gaat
Ik hoef vooraf niet te weten waar de kern zit. Bij Hanna kwam elke laag binnen via iets wat op dat moment speelde, en geen ervan had ik kunnen plannen. Ik werk met wat zich aandient, omdat iemands systeem daar op dat moment aan toe is. Dat is afstemming, en volgens mij de sleutel voor coaching en therapie die werkt. Een vast stappenplan begint bij stap één, ook als iemands systeem laat zien dat iets heel anders om aandacht vraagt. Daarom bereid ik weinig voor. Hoe meer ik vooraf bedenk, hoe groter de kans dat ik ongemerkt toch ga sturen.
Had ik bij Hanna een plan gevolgd dat bij de kern begon, haar ouders, die er allebei niet waren, dan waren we gestuit op haar eigen “daar wil ik niet bij”. Via haar moeder, haar vader, haar ex en ten slotte de rotonde kwam ze er wel, laag voor laag. En de zondag waarop ze niet te genieten was, hadden we nooit kunnen inplannen. Via een eerste kennismaking vonden we hem.
Volgen is ook niets forceren. In mijn ervaring roept elke vorm van druk diep van binnen angst op en dan sluit het systeem zich. Dus vertraag ik, laat ik stiltes vallen en blijf ik erbij. Het hoofd wil snel; het lijf heeft tijd nodig. Als iets te spannend of te ontregelend is, heb je iemand nodig die erbij blijft en bij wie je systeem genoeg veiligheid voelt om dieper te kijken dan je ooit eerder hebt aangedurfd.
Volgen gaat mij ook niet altijd goed af. Toen ik Hanna hielp een gesprek met haar vriendin voor te bereiden, formuleerde ik grotendeels zelf wat ze kon zeggen, terwijl ze net had gezegd dat ze zelf wilde kiezen. Op een ander moment in die sessie twijfelde ik of haar antwoord over die kans wel uit de berg kwam, en niet uit het enthousiasme van haar vriendin. Ze sprak me tegen: “Nee, dat komt uit de berg.” Zo direct tegenspreken durfde ze voorheen minder en het liet zien hoe ze gegroeid was. En wat het laat zien: ik heb, zoals iedereen, tegenwicht nodig. Ik ben ook maar een mens, met al mijn imperfecties.
“Ik ben zeker veranderd”
Aan het eind van die sessie zeg ik dat ik hoor hoe ze veranderd is. “Ik ben zeker veranderd.” Ze voelt ook dat er nog iets onder ligt: “Iets diepers. (...) Iets wat te maken heeft met veiligheid en comfortzone.” Ze is moe in die weken, slaapt diep, en na een paar goede dagen komt er weer een dip. Ik zeg haar dat dit verwerking is. Er is een opgaande lijn, maar die gaat met vallen en opstaan.
Laag voor laag is de knoop losgekomen. Bij haar moeder raakte ze haar eigen gevoel kwijt. Haar vader was er niet echt om haar te steunen. Een man raakte precies dat gemis, en de boosheid daarover kon nergens heen. En een vriendin die niet op haar was afgestemd, raakte het meisje van wie de moeder de hand losliet. Geen van die lagen had ik vooraf kunnen plannen. Ze kwamen in de volgorde waarin ze zich aandienden, en elke laag maakte de volgende bereikbaar.
Klaar is ze niet. Dat ben je nooit. Maar in zeven sessies heeft ze grote stappen gezet om meer haar eigen leven te leiden in plaats van dat van anderen. Eind september mailde ze al: “Inmiddels hang ik er gouden en roze slingers op. (...) Het mooie is, ik analyseer het gevoel ook niet. Het IS!”
Toen ik haar deze blog voorlegde, schreef ze dat ze meer rust voelt, lastige klusjes sneller doet, goed slaapt en andere keuzes maakt. Ze draagt een polsbandje dat haar eraan herinnert dat ze in het nu leeft, en checkt regelmatig of ze niet “wegvliegt”. Hoe ze in die paar maanden veranderd is, raakt me, en ik voel dankbaarheid dat ik dit werk mag doen. Dankjewel, Hanna, dat ik je verhaal mocht vertellen.
De inhoud is geanonimiseerd en met toestemming verwerkt. Hieronder staat het audiobestand van mijn bergmeditatie, die je dagelijks kunt doen.